KORZENIE

Rodzina Hübnerów na przełomie XVIII i XIX wieku żyła w miejscowości Heinersdorf (obecnie Jindřichovice pod Smrkem) w Czechach (część Cesarstwa Austrii). W związku z decyzją namiestnika gen. Józefa Zajączka z 1820 wyznaczającą Turek na ośrodek przemysłu włókienniczego przybyła do Królestwa Polskiego¹. Równolegle w Heinersdorf powstała manufaktura, która została przekształcona w nowoczesną fabrykę wyrobów bawełnianych, prowadzoną przez rodzinę Heintschel².

W Turku Hübnerowie rozwijali tkalnię wyrobów bawełnianych. Jeden z rozmówców Oskara Kossmanna, który w 1935 prowadził wywiady z potomkami tkaczy przybywających do Królestwa Polskiego, wspominał: „Niejaka rodzina Hübnerów – on był muzykantem – przybyła z małym wózkiem na drewnianych kołach i zaprzężonym w dwa psy. W środku była pościel i trochę rzeczy gospodarstwa domowego”³. Tym „muzykantem” miał być Franz Hübner (1784–1844) – protoplasta polskiej linii rodziny, który do Turku przybył z żoną Beate (1785–1843) oraz pięcioma synami: Ignazem (1809–1891) Franzem (1812–?), Ambrosem (1817–1881), Stephanem (1819–1883) i Josefem (1820–1842). Już w Turku Franciszkowi i Beacie urodziło się dwoje następnych dzieci: syn Karl (1824–1896) i córka Marianne (1827–1890). Rodzina Hübnerów należała do głównych inicjatorów przemysłu tkackiego w Turku. Była to najważniejsza gałąź tego przemysłu w Królestwie Polskim, współtworząca kalisko-mazowiecki okręg przemysłowy⁴.

MECHANIZACJA PRODUKCJI
Prowadzona w systemie nakładczym tkalnia wyrobów bawełnianych w drugiej połowie XIX wieku przekształciła się w nowoczesne, zmechanizowane przedsiębiorstwo – największe w regionie. W 1876 bracia Andrzej, Ignacy, Karol, Stefan Hübnerowie prowadzili „Fabrykę wyrobów bawełnianych”, w której pracowało 45 robotników. Fabryka ta była największym przedsiębiorstwem w Turku i jednym z największych w ziemi kaliskiej⁵. Ówcześnie ustępowała rozmachem dynamicznie rozwijającym się łódzkim przedsiębiorstwom, ale wyróżniała się nowoczesnością produkcji. Od 1882 działała oficjalnie jako „Tkalnia Wyrobów Bawełnianych”. Była to jedna z pierwszych fabryk z napędem parowym na ziemiach polskich. Od lat 90. XIX wieku stosowała również silnik naftowy⁶. Przedsiębiorstwo to zainicjował Aleksander Hübner (1853–?), który miał znaczące zasługi dla Turku. Przez wiele lat pełnił funkcję ławnika w Magistracie w Turku. Był współtwórcą Ochotniczej Straży Ogniowej, wielokrotnym jej prezesem, a także honorowym członkiem miejscowego Teatru Amatorskiego⁷. Od 1888 istniała fabryka mydła i świeczek założona przez Ignaza/Ignacego Hübnera (1809–1891). Po śmierci Ignaza fabrykę tę przejął jego syn – Franciszek Robert Hübner (1863–1924). Był to kolejny zasłużony przedstawiciel rodziny⁸. Również był ławnikiem Magistratu, członkiem i inicjatorem Towarzystwa Szkolnego, przewodniczącym Zarządu Towarzystwa Pożyczkowo-Oszczędnościowego oraz inicjatorem Towarzystwa Wspomagania Biednych. Pełnił także funkcję naczelnika Ochotniczej Straży Ogniowej. W czasie I wojny światowej należał do miejskiego Komitetu Obywatelskiego, odpowiadającego za bezpieczeństwo, działania dobroczynne i porządek publiczny w Turku⁹. Oba przedsiębiorstwa prowadzone przez Hübnerów ulokowano przy obecnej ulicy Kaliskiej w Turku. Dzięki pracy i zaangażowaniu rodzina szybko zyskała opinię jednej z najbardziej wpływowych w mieście. Jej zasługi opierały się również na aktywnym uczestniczeniu w lokalnym życiu społecznym¹⁰.

PÓŹNIEJSZE ZASŁUGI
Fabryka w Turku upadła na początku XX wieku¹¹. W związku z koniecznością obrania innych ścieżek karier Hübnerowie kierowali się do Łodzi i Warszawy. Jednym z najstarszych członków rodziny, który związał się z Warszawą był Franciszek Hübner. Urodził się 1873 w Turku. Od 1898 był chirurgiem w szpitalu na warszawskiej Pradze. Cieszył się opinią utalentowanego i zdolnego lekarza. Po wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej w 1904 otrzymał powołanie do carskiej armii. Trafił do oddziału dowodzonego przez generała Pawła Iwanowicza Miszczenkę. Jego zadaniem było transportowanie chorych z pola bitwy, którym udzielał pomocy medycznej. Zmarł na tyfus brzuszny w Mandżurii w 1905¹².

W Turku urodzili się również bracia Aleksander Hübner (1891–1955) i Antoni Hübner (1902–1944). Aleksander był aptekarzem i przedsiębiorcą. Należał do Warszawskiego Towarzystwa Farmaceutycznego (obecnie oddział warszawski Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego), był wiceprezesem Polskiego Powszechnego Towarzystwa Farmaceutycznego¹³. Antoni był ochotnikiem w wojnie polsko-bolszewickiej, a w okresie II wojny światowej – oficerem kontrwywiadu Armii Krajowej¹⁴.

Przypisy

1. Leon Lubomir Kruszyński, Zbiór prac, oprac. B. Stachowiak, Turek 2007, s. 10, online ↩︎
2. https://www.industrialnitopografie.cz/en/structures/e-heintschel-a-spol-tovarna-vlneneho-zbozi-ii-11495?utm_source=chatgpt.com ↩︎
3. Cała Łódź jest z Turku, „Echo Turku”, nr 51/1 (258/259) z 27 XII 1998 – 3 I 1999, s. 12, online ↩︎
4. Leon Lubomir Kruszyński, Zbiór prac, oprac. B. Stachowiak, Turek 2007, s. 27, 28, 238, online ↩︎
5. Grzegorz Mazur, Generał Mieczysław Smorawiński. Syn ziemi turkowskiej i kaliskiej, Turek 2012, s. 10, online ↩︎
6. Leon Lubomir Kruszyński, Zbiór prac, oprac. B. Stachowiak, Turek 2007, s. 10-11, online ↩︎
7. Leon Lubomir Kruszyński, Zbiór prac, oprac. B. Stachowiak, Turek 2007, s. 25, online; Beata Grzelka, Hübner Aleksander, [w:] Turek i okolice. Słownik biograficzny, red. W. Grzeszkiewicz, P. Gołdyn, Turek 2011, s. 106-107. ↩︎
8. Grzegorz Mazur, Generał Mieczysław Smorawiński. Syn ziemi turkowskiej i kaliskiej, Turek 2012, s. 10, online ↩︎
9. Leon Lubomir Kruszyński, Zbiór prac, oprac. B. Stachowiak, Turek 2007, s. 29, 60, online; Beata Grzelka, Hübner Robert, [w:] Turek i okolice. Słownik biograficzny, red. W. Grzeszkiewicz, P. Gołdyn, Turek 2011, s. 107-108 ↩︎
10. Bolesław Szczepański, Beata Grzelka, W okresie zaborów i walk o niepodległość (1793-1918), [w:] Dzieje Turku, red. Edmund Makowski, Czesław Łuczak, Poznań 2002, s. 77-169. ↩︎
11. Piotr Hübner, Komentarze do biogramu, [w:] Wolność herbata i książki Książka jubileuszowa w 70. rocznicę urodzin profesora Piotra Hübnera, red. W. Wincławski, D. Antonowicz, Toruń 2015, s. 17. ↩︎
12. Z żałobnej karty, „Sport. Tygodnik ilustrowany” 1905, nr 42, s. 8, online; Osobiste. Ś. p. dr. Franciszek Hübner, „Kurjer Warszawski”, nr 288 (dodatek poranny) z 18 X 1905, s. 2, online ↩︎
13. Sprawozdanie z działalności Polskiego Powszechnego Towarzystwa Farmaceutycznego oraz Warszawskiego Towarzystwa Farmaceutycznego za rok 1925, „Wiadomości Farmaceutyczne”, R. 53, nr 11 z 14 III 1926, s. 213, online; Roczne Ogólne Zebranie Delegatów Polskiego Powszechnego Towarzystwa Farmaceutycznego w Krakowie w dniach 12 i 13 czerwca 1936 r. Protokół (ciąg dalszy), „Wiadomości Farmaceutyczne”, R. 63, nr 29 z 19 VII 1936, s. 422, online ↩︎
14. https://www.dws-xip.com/PW/formacje/pw100.html ↩︎

Bibliografia

• „Wiadomości Farmaceutyczne” 1926, 1936
• Dzieje Turku, red. Edmund Makowski, Czesław Łuczak, Poznań 2002.
• Jan Gozdawa-Gołębiowski, Obszar Warszawski Armii Krajowej. Studium wojskowe, Lublin 1992.
• Piotr Hübner, Komentarze do biogramu, [w:] Wolność herbata i książki Książka jubileuszowa w 70. rocznicę urodzin profesora Piotra Hübnera, red. W. Wincławski, D. Antonowicz, Toruń 2015.
• https://www.industrialnitopografie.cz/en/structures/e-heintschel-a-spol-tovarna-vlneneho-zbozi-ii-11495?utm_source=chatgpt.com [dostęp: 13 XII 2025].
• Leon Lubomir Kruszyński, Zbiór prac, oprac. B. Stachowiak, Turek 2007, s. 10, online: https://www.wbc.poznan.pl/Content/371246/PDF/zbi%C3%B3r%20prac.pdf [dostęp: 11 XII 2025].
• Grzegorz Mazur, Biuro Informacji i Propagandy SZP-ZWZ-AK 1939-1945, Warszawa 1987.
• Grzegorz Mazur, Generał Mieczysław Smorawiński. Syn ziemi turkowskiej i kaliskiej, Turek 2012, online: https://www.wbc.poznan.pl/Content/371251/PDF/Genera%C5%82%20Mieczys%C5%82aw%20Smorawi%C5%84ski.pdf [dostęp: 12 XII 2025].
• „Sport. Tygodnik ilustrowany” 1905
• Turek i okolice. Słownik biograficzny, red. W. Grzeszkiewicz, P. Gołdyn, Turek 2011.