Aleksander Hübner (ur. 12 listopada 1891 r. w Turku, zm. 4 maja 1955 r. w Warszawie) był aptekarzem oraz przedsiębiorcą, a także wiceprezesem Polskiego Powszechnego Towarzystwa Farmaceutycznego.

Farmaceuta

Ród Hübnerów przybył około 1824 roku z miejscowości Heinersdorf (obecnie Jindřichovice pod Smrkem w Czechach) do Turku w Królestwie Polskim, gdzie zainicjował fabrykę sukienniczą¹. Aleksander był synem nauczyciela Franciszka Józefa oraz Wandy Stanisławy z domu Podczaskiej. Ukończył gimnazjum w Kaliszu.
W 1910 roku uzyskał patent pomocnika aptekarskiego na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim. Następnie, w 1913 roku, rozpoczął studia na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu w Dorpacie (obecnie Tartu w Estonii). W czasie studiów należał do Korporacji Akademickiej „Lechicja”, w której pełnił funkcję sekretarza². Po ukończeniu studiów w 1916 r. został powołany do służby w armii rosyjskiej. Po demobilizacji w sierpniu 1918 r. objął stanowisko kierownika składu hurtowego w domu aptecznym Edwarda Gobca w Warszawie³. W 1921 r. na łamach „Wiadomości Farmaceutycznych” opublikował – wspólnie z Janem Muszyńskim, późniejszym współorganizatorem Uniwersytetu Łódzkiego – artykuł Pierwszy Zjazd Lechitów w Warszawie⁴. W 1925 roku został przyjęty do Warszawskiego Towarzystwa Farmaceutycznego⁵.

PRZEDSIĘBIORCA

W pierwszym okresie istnienia II Rzeczypospolitej był współwłaścicielem apteki oraz jednym z zarządców warszawskich spółek: „Laboratorjum chemiczno-farmaceutyczne Edward Gobiec, Stanisław Leskiewicz i S-ka. Laboratorjum Chemiczno-Farmaceutyczne Edward Gobiec i S-ka”⁶ oraz „Kazimierz Wenda”. W 1926 roku spółka „Kazimierz Wenda” skupiała 400 udziałowców, a jej kapitał zakładowy wynosił 58 000 zł⁷. W 1932 roku Aleksander Hübner powołał do życia własne przedsiębiorstwo – „Dom Handlowy Mag. Farm. Hübner, Kotwica i S-ka, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością”. Jednym z zakresów działalności spółki był handel wyrobami gumowymi. Początkowo kapitał zakładowy wynosił 9 000 zł i był podzielony pomiędzy 30 udziałowców. Funkcję pełnomocnika Domu Handlowego sprawował brat Aleksandra – Antoni Hübner. Siedzibę spółki ulokowano w mieszkaniu rodziny Hübnerów przy ul. Chłodnej 32a w Warszawie⁸.

POLSKIE POWSZECHNE TOWARZYSTWO FARMACEUTYCZNE

Aleksander Hübner był aktywnym animatorem działań Polskiego Powszechnego Towarzystwa Farmaceutycznego. Zasiadał w Komisji Cennikowej Okręgu Warszawskiego Towarzystwa⁹, a następnie objął funkcję wiceprezesa tego Okręgu¹⁰. Od 1936 roku pełnił funkcję wiceprezesa Polskiego Powszechnego Towarzystwa Farmaceutycznego¹¹. W ramach jego działalności, od 1936 roku, współorganizował zbiórki na Fundusz Obrony Narodowej¹². W kwietniu 1938 roku został mianowany wiceprezesem Związku Polskiego Przemysłu Farmaceutycznego¹³. W tym samym roku otrzymał z nominacji ministra sprawiedliwości Witolda Grabowskiego stanowisko sędziego handlowego¹⁴. Był również członkiem zarządu Spółdzielczej Centrali Zakupów Aptekarzy¹⁵. Swoją aktywność zawodową i związkową kontynuował zarówno w okresie okupacji niemieckiej, jak i w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej.

„Rodzina Aptekarska”

W okresie okupacji niemieckiej był współwłaścicielem hurtowni aptecznej Dom Handlowy „Fulde i Hübner” oraz firm: „Herbag” i „Natron”. Formalnie, poprzez działalność w firmach powiązanych z niemieckimi władzami, wykorzystywał posiadaną wiedzę i informacje, które przekazywał polskiemu podziemiu niepodległościowemu. W 1939 roku, w lokalu Warszawskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, powstał Polski Komitet Farmaceutyczny. Na zebraniu zorganizowanym przez Józefa Szymańskiego w 1940 roku podjęto decyzję o założeniu spółdzielni farmaceutycznej „Rodzina Aptekarska”. Aleksander Hübner formalnie nie należał do organizacji, ale był jej faktycznym inspiratorem i organizatorem. „Rodzina Aptekarska” stanowiła legalną przykrywkę dla zakonspirowanych działań niepodległościowych prowadzonych przez farmaceutów. Pierwotnie jej celem było niesienie pomocy wysiedlonym farmaceutom. Z czasem działalność „Rodziny Aptekarskiej” objęła całokształt życia farmaceutycznego w Warszawie oraz w Generalnym Gubernatorstwie. Organizacja ustalała nielegalną taksę aptekarską, decydowała o dzierżawach i rozdziale przywilejów, a także podejmowała inne działania. Patronat nad pracami „Rodziny Aptekarskiej” wypełniała Delegatura Rządu na Kraj. Kontakt z Delegaturą był zasługą Aleksandra Hübnera, który powiązanie to zawdzięczał pośrednictwu brata Antoniego Hübnera – oficera kontrwywiadu Armii Krajowej. Na polecenie Delegatury „Rodzina Aptekarska” opracowała projekty organizacyjne dotyczące środowiska farmaceutycznego oraz zajęła się szkoleniem przyszłych farmaceutów¹⁶.

Aleksander Hübner był inspiratorem wszystkich prac konspiracyjnych „Rodziny Aptekarskiej”. W oparciu o jej dorobek koncepcyjny wiosną 1945 roku utworzono przy Ministerstwie Zdrowia Departament Farmacji. Powołano również okręgowe izby aptekarskie oraz Naczelną Izbę Aptekarską. Wiosną 1946 roku Aleksander Hübner został prezesem Polskiego Zrzeszenia Przemysłu Farmaceutycznego i członkiem Zarządu Naczelnej Izby Aptekarskiej. Ówcześnie był właścicielem jednej z największych aptek w Warszawie oraz udziałowcem hurtowni aptecznej „Pharmachen” i wytwórni farmaceutycznej „Natron”.

„wróg ludu”

W okresie stalinowskim padł ofiarą represji politycznych, co było konsekwencją jego zaangażowania w rozwój samorządu farmaceutycznego, który propagandowo władze Polski Ludowej ukazywały jako wrogi inicjatywie państwowej. W 1949 roku został aresztowany przez funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego¹⁷. Jak stwierdził Józef Kratko (właśc. Josif Kratko), dyrektor Departamentu IV Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i pułkownik Ludowego Wojska Polskiego, w opracowaniu z września 1950 roku dla wiceministra bezpieczeństwa publicznego – Konrada Świetlika:

„Hübner wraz z swoją grupą rozwija na wszystkich odcinkach gospodarki farmaceutycznej wrogą szkodliwą działalność przeciwko Polsce ludowej, niedopuszczając do rozwoju sektora państwowego w dziedzinie farmacji, popierając i rozwijając sektor prywatny”¹⁸.

Aleksandrowi Hübnerowi zarzucano również wpływanie na utrzymanie przedwojennej taksy aptekarskiej, która gwarantowała wysoką marżę zysku i stałe podwyższanie cen leków, co szczególnie dotkliwie odczuwali najubożsi. Inne zarzuty dotyczyły niedopuszczania przez niego do udzielania koncesji na apteki na Ziemiach Odzyskanych, które traktował jako czasowo przynależne Polsce, a także wspierania prywatnego przemysłu kosztem sektora państwowego poprzez praktyki korupcyjne i fikcyjną politykę zatrudnienia.

W styczniu 1950 roku Aleksander Hübner trafił do więzienia przy ulicy Rakowieckiej na warszawskim Mokotowie. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z 24 stycznia 1951 roku został skazany za „działalność sabotażową” w przemyśle farmaceutycznym na 10 lat pozbawienia wolności z utratą praw na 5 lat oraz przepadkiem całego mienia. W marcu 1951 roku został przeniesiony do więzienia we Wronkach. W kolejnym miesiącu Najwyższy Sąd Wojskowy w Warszawie zamienił karę na 5 lat więzienia¹⁹. W rzeczywistości zarzuty te miały ideologiczny charakter. W szerszym wymiarze wpisywały się w stalinowską politykę walki z „wrogami ludu”. Aleksander Hübner nie był sabotażystą, tylko patriotą, jedną z najbardziej zasłużonych postaci dla polskiego przemysłu farmaceutycznego. Pragnienie przejęcia pełnej kontroli nad tym przemysłem skłoniło władze komunistyczne do przygotowania fałszywych zarzutów, a następnie aresztowania, celem trwałego odsunięcia Hübnera od dotychczasowej działalności.

Aleksander Hübner został zwolniony z więzienia w 1953 roku w złym stanie zdrowia. Zmarł dwa lata później. Został pochowany na Starych Powązkach w Warszawie²⁰.

ŻYCIE PRYWATNE

Żoną Aleksandra była Wanda z domu Kelpe, z którą zawarł związek małżeński w 1919 roku w Kościele Mariackim w Krakowie²¹. Jego braćmi byli: Witold Stanisław Hübner (ur. 1890, zm. 13 XI 1944 r. w KL Flossenbürg²²) oraz Antoni. Synowie Aleksandra – Zygmunt Harry²³ oraz Bartłomiej²⁴, wzięli udział w Powstaniu Warszawskim. Jego synem jest również artysta Maciej Hübner (ur. 1930), bratankami – Jerzy Hübner (1915–1944) i prof. Piotr Hübner (1944–2023), kuzynami – bracia Sergiusz Hornowski i Józef Hornowski, a dalekim krewnym – Martin Opitz von Boberfeld (1597–1639).

PRZYPISY

1. Piotr Hübner, Komentarze do biogramu, [w:] Wolność herbata i książki Książka jubileuszowa w 70. rocznicę urodzin profesora Piotra Hübnera, red. W. Wincławski, D. Antonowicz, Toruń 2015, s. 16; Cała Łódź jest z Turku, „Echo Turku”, nr 51/1 (258/259) z 27 XII 1998 – 3 I 1999, s. 12, online ↩︎
2. https://www.archiwumkorporacyjne.pl/index.php/muzeum-korporacyjne/warszawa/k-lechicja/ ↩︎
3. Centralne Archiwum Wojskowe, Akta personalne Aleksandra Hübnera, sygn. 461. ↩︎
4. Aleksander Hübner, Jan Muszyński, ”Pierwszy Zjazd Lechitów w Warszawie”, „Wiadomości Farmaceutyczne. Dwutygodnik poświęcony wszystkim gałęziom farmacji teoretycznej i stosowanej” 1921, nr 9, online ↩︎
5. Sprawozdanie z działalności Polskiego Powszechnego Towarzystwa Farmaceutycznego oraz Warszawskiego Towarzystwa Farmaceutycznego za rok 1925, „Wiadomości Farmaceutyczne”, R. 53, nr 11 z 14 III 1926, s. 213, online ↩︎
6. Obwieszczenia Publiczne: dodatek do Dziennika Urzędowego Ministerstwa Sprawiedliwości, R.6, Nr 59 z 2 VIII 1922, s. 25, online ↩︎
7. Obwieszczenia Publiczne: dodatek do Dziennika Urzędowego Ministerstwa Sprawiedliwości, R. 11, nr 87 A z 29 X 1927, s. 27, online ↩︎
8. Obwieszczenia Publiczne: dodatek do Dziennika Urzędowego Ministerstwa Sprawiedliwości, R.16, Nr 102 A z 21 XII 1932, s. 48, online ↩︎
9. Polskie Powszechne Towarzystwo Farmaceutyczne, [w:] Kalendarz Farmaceutyczny na rok 1931, R.11, część 2, s. 270-271, online ↩︎
10. Polskie Powszechne Towarzystwo Farmaceutyczne, [w:] Kalendarz Farmaceutyczny na rok 1936, R.16, s. 259, online ↩︎
11. Roczne Ogólne Zebranie Delegatów Polskiego Powszechnego Towarzystwa Farmaceutycznego w Krakowie w dniach 12 i 13 czerwca 1936 r. Protokół (ciąg dalszy), „Wiadomości Farmaceutyczne”, R. 63, nr 29 z 19 VII 1936, s. 42, online ↩︎
12. Farmaceuci na Fundusz Obrony Narodowej, „Wiadomości Farmaceutyczne”, nr 25 (1838) z 21 VI 1936, s. 359-360, online; Zjazd Delegatów P. P. T. F., „Kronika Farmaceutyczna”, R. XXXVIII, nr 13 z 1 VII 1939, s. 196-197, online ↩︎
13. Kronika, „Wiadomości Farmaceutyczne”, R. 65, nr 21 z 22 V 1938, s. 310, online ↩︎
14. Kronika, „Wiadomości Farmaceutyczne”, R. 65, nr 22 z 29 V 1938, s. 325, online ↩︎
15. Spółdzielcza Centrala Zakupów Aptekarzy, „Wiadomości Farmaceutyczne”, R. 66, nr 33/34 z 20 VIII 1939, online ↩︎
16. Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej (dalej: AIPN), Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w Warszawie [1944] 1954-1990 (dalej: MSW), sygn. 0397/134/2. Organizacja – „Rodzina Aptekarska” [opracowanie Józefa Kratki z IX 1950], k. 29, 32, 34. Zob. też Waldemar Grabowski, Szefostwo Biur Wojskowych Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej Armii Krajowej. Warszawskie Termopile 194–1944, Warszawa 2011, s. 117. ↩︎
17. AIPN, MSW, sygn. 0397/134/2. Organizacja – „Rodzina Aptekarska” [opracowanie Józefa Kratki z IX 1950], k. 29. ↩︎
18. Ibidem, sygn. 0397/134/2. Organizacja – „Rodzina Aptekarska” [opracowanie Józefa Kratki z IX 1950], k. 37. ↩︎
19. AIPN, MSW, sygn. PN BU 2911/1. Kartoteka ogólnoinformacyjna Biura „C” Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, k. 52; AIPN, MSW, sygn. GK921/4. Kopia ze skorowidzu alfabetycznego więźniów na lata 1948-1950, k. 97; AIPN, MSW, sygn. GK 921/5. Kopia z Skorowidz alfabetyczny więźniów na rok 1950, k. 68; AIPN, MSW, sygn. GK 921/31. Kopia z księgi głównej więźniów śledczych. Rok 1947, k. 565; AIPN, MSW, sygn. GK 921/37. Kopia z Księgi głównej więźniów karnych. Rok 1950, k. 53; AIPN, MSW, sygn. GK 921/6. Kopia z Skorowidz alfabetyczny więźniów na rok 1950, k. 46 ↩︎
20. Piotr Hübner, Rozmowy z Bermanem, „Forum Akademickie”, online oraz https://www.nekrologi-baza.pl/zlista/131 ↩︎
21. https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/en/jednostka/-/jednostka/16302794?_Jednostka_delta=200&_Jednostka_resetCur=false&_Jednostka_cur=3&_Jednostka_id_jednostki=16302794 (karta serwisu, nie paginacja archiwalna: 495) ↩︎
22. https://collections.arolsen-archives.org/en/search/person/10890515?p=1&s_lastName=asc ↩︎
23. https://www.1944.pl/powstancze-biogramy/zygmunt-hubner,11905.html (Zygmunt Harry – na podstawie aktu urodzenia) ↩︎
24. https://www.1944.pl/powstancze-biogramy/andrzej-hubner,11906.html (Bartłomiej na podstawie aktu urodzenia) ↩︎

Bibliografia

• Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w Warszawie [1944] 1954-1990 (dalej: MSW), sygn. 0397/134/2., sygn. PN BU 2911/1, sygn. GK921/4, sygn. GK 921/5, sygn. GK 921/31, sygn. GK 921/37, sygn. GK 921/6.
• Centralne Archiwum Wojskowe, Akta personalne Aleksandra Hübnera, sygn. 461.
• Grabowski Waldemar, Szefostwo Biur Wojskowych Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej Armii Krajowej. Warszawskie Termopile 1940–1944, Warszawa 2011.
• „Echo Turku” 1998−1999.
• Hübner Aleksander, Muszyński Jan, Pierwszy Zjazd Lechitów w Warszawie, „Wiadomości Farmaceutyczne. Dwutygodnik poświęcony wszystkim gałęziom farmacji teoretycznej i stosowanej” 1921, nr 9.
• Hübner Mateusz, Prof. Piotr Hübner – wybitny historyk nauki, socjolog, Ojciec, „Nauka Polska. Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój” 2024, t. XXXII – XXXIII (LVII – LVIII), s. 97.
• Hübner Piotr, Rozmowy z Bermanem, „Forum Akademickie”, [dostęp: 26 XI 2025].
• Kalendarz Farmaceutyczny na rok 1931, R.11, część 2
• Kalendarz Farmaceutyczny na rok 1936, R.16
• „Kronika Farmaceutyczna” 1939
• Obwieszczenia Publiczne: dodatek do Dziennika Urzędowego Ministerstwa Sprawiedliwości, R.6, Nr 59 z 2 VIII 1922
• Obwieszczenia Publiczne: dodatek do Dziennika Urzędowego Ministerstwa Sprawiedliwości, R. 11, nr 87 A z 29 X 1927
• Obwieszczenia Publiczne: dodatek do Dziennika Urzędowego Ministerstwa Sprawiedliwości, R.16, Nr 102 A z 21 XII 1932
• „Wiadomości Farmaceutyczne” 1921 1926, 1936, 1938, 1939
• Wolność herbata i książki Książka jubileuszowa w 70. rocznicę urodzin profesora Piotra Hübnera, red. W. Wincławski, D. Antonowicz, Toruń 2015.