Wieńczysław Badzian był bratem mojego pradziadka. Był patriotą, ideowym socjalistą, wiceprezydentem Łodzi i posłem na Sejm RP.

Brat Leopold

Urodził się 13 stycznia 1889 roku w Husynnem w powiecie chełmskim, na pograniczu kultur i narodowości dawnego zaboru rosyjskiego. Był synem Józefa i Marii z Oryszkiewiczów. Wychowywał się w rodzinie o wyraźnych aspiracjach społecznych i inteligenckim rodowodzie. Jego brat Leopold Badzian, mój pradziadek, był dyrektorem gimnazjów w Zduńskiej Woli (1930) i Kaliszu (1932-1933). W 1938 roku Leopold został wizytatorem kuratorium w Warszawie. Przetłumaczył pierwszą część „Historii starożytnego Rzymu” Nikołaja Aleksandrowicza Maszkina (1953).

Wykształcenie

Wieńczysław wykształcenie zdobywał początkowo w progimnazjum w Zamościu, a następnie w gimnazjum realnym w Mińsku, gdzie w 1909 roku zdał egzamin maturalny. Studia prawnicze podjął na Uniwersytecie Moskiewskim. Był to okres intensywnych przemian społecznych i politycznych w Imperium Rosyjskim po rewolucji 1905 roku, kiedy idee socjalistyczne, niepodległościowe i demokratyczne przenikały środowiska młodzieży polskiej.

PPS

Jeszcze w 1909 roku rozpoczął pracę w biurze hipotecznym w Zamościu. W roku tym wstąpił do PPS-Frakcji Rewolucyjnej. Formacja ta, kierowana ideowo przez Józefa Piłsudskiego, łączyła postulaty społeczne z walką o niepodległość Polski. Wieńczysław angażował się jako agitator i organizator kół partyjnych w środowisku wiejskim. Działalność ta wpisywała się w szerszy nurt polskiego socjalizmu niepodległościowego, który odróżniał się od internacjonalistycznych nurtów rewolucyjnych tym, że kwestia narodowa i odbudowa państwa polskiego były traktowane jako warunek rzeczywistego wyzwolenia społecznego.

W latach I wojny światowej, od 1914 do 1917 roku, odbywał służbę w armii rosyjskiej jako urzędnik gospodarczy w sztabie Frontu Zachodniego. Upadek caratu i rewolucja rosyjska otworzyły przed Polakami nowe możliwości organizacyjne. W kwietniu 1918 roku Wieńczysław był organizatorem oraz przewodniczącym Zjazdu Wojskowego Polaków Frontu Zachodniego w Mińsku na Białorusi. Był to jeden z licznych przejawów samoorganizacji polskiej społeczności na terenach dawnego imperium rosyjskiego w okresie chaosu rewolucyjnego i rozpadu starego porządku politycznego.

Do 1920 roku pozostawał w Mińsku, gdzie kierował Wydziałem Gospodarczym Zarządu Miejskiego oraz pełnił funkcję radnego i członka Zarządu Miejskiego z listy PPS. Działalność ta przypadła na niezwykle trudny czas wojny domowej, walk narodowościowych oraz zmieniających się granic Europy Wschodniej. Dla wielu działaczy socjalistycznych tego pokolenia samorząd i administracja miejska były szkołą praktycznego państwotwórstwa.

Wiceprezydent Łodzi

Jesienią 1920 roku Wieńczysław powrócił do odrodzonej Polski i osiedlił się w Łodzi – jednym z największych ośrodków przemysłowych kraju, mieście ostrych kontrastów społecznych i silnych wpływów ruchu robotniczego. Został ławnikiem Magistratu, a od 1921 do 1923 roku pełnił funkcję wiceprezydenta miasta. Kierował wówczas Wydziałem Finansowo-Obrachunkowym, Podatkowym oraz Plantacji Miejskich. Był także przewodniczącym okręgowych struktur PPS dawnej Frakcji Rewolucyjnej.

Lata dwudzieste były dla polskich socjalistów okresem poszukiwania równowagi między radykalizmem społecznym a odpowiedzialnością za państwo odzyskane po ponad stu latach niewoli. Badzian należał do tych działaczy, którzy widzieli w samorządzie i administracji narzędzie modernizacji kraju i poprawy warunków życia osób pracujących.

Poseł

W wyborach parlamentarnych w 1922 roku uzyskał mandat posła na Sejm I kadencji z listy nr 2 w okręgu pińskim. Kandydował również z listy państwowej. W Sejmie należał do klubu Związku Parlamentarnego Polskich Socjalistów i pracował w komisjach budżetowej, petycyjnej oraz skarbowo-budżetowej. Jego aktywność parlamentarna przypadała na okres niestabilności politycznej II Rzeczypospolitej, kiedy młode państwo zmagało się z problemami gospodarczymi, konfliktami społecznymi oraz koniecznością integracji ziem po trzech zaborach.

Działalność związkowa i inne formy aktywności

Pod koniec lat dwudziestych i na początku trzydziestych Wieńczysław związał się przede wszystkim z ruchem zawodowym. W 1929 roku został sekretarzem Zarządu Okręgowego Centralnego Związku Zawodowego Metalowców RP w Warszawie. Rok później wszedł do Rady Głównej Centralnego Zrzeszenia Klasowych Związków Zawodowych. Od 1931 roku pełnił funkcję sekretarza generalnego Zarządu Głównego Klasowego Związku Zawodowego Robotników Rolnych i Leśnych, a w latach 1931–1932 działał również w Borysławiu jako sekretarz Zarządu Głównego Związku Zawodowego Robotników i Pracowników Przemysłu Naftowego oraz sekretarz spółdzielni mieszkaniowej.

Działalność związkowa przypadła na okres wielkiego kryzysu gospodarczego, który szczególnie silnie dotknął środowiska robotnicze. Konflikty społeczne zaostrzały się, a część dawnych idealistów ruchu socjalistycznego zaczynała dostrzegać ograniczenia polityki partyjnej i związkowej. Także Badzian stopniowo odsunął się od aktywnej działalności politycznej i związkowej.

W kolejnych latach pracował jako urzędnik Kas Chorych, później w Łodzi jako robotnik Zarządu Miejskiego, pracownik Funduszu Bezrobocia, urzędnik Kasy Chorych, magazynier w Zakładach Wyrobów Bawełnianych „I.K. Poznański”, a podczas okupacji niemieckiej jako robotnik w fabryce maszyn. Losy te dobrze oddają dramat wielu działaczy niepodległościowej lewicy II RP, którzy po utracie wpływów politycznych musieli odnaleźć się w realiach kryzysu, wojny i okupacji.

Od 1940 roku współpracował z organizacją Polscy Socjaliści, a później z Robotniczą Partią Polskich Socjalistów. Po zakończeniu II wojny światowej ponownie zaangażował się w działalność publiczną. W latach 1945–1947 był przewodniczącym Komitetu Dzielnicowego PPS Łódź-Zielona. Jednocześnie pełnił funkcję ławnika. Pełniąc te funkcje i ciesząc się autorytetem w środowisku socjalistów, miał możliwość otoczenia opieką najbliższej rodziny. Mojej babci, swojej bratanicy Danucie Wandzie Hübner (z domu Badzian), córce Leopolda, wystawił 23 kwietnia 1945 roku zaświadczenie potwierdzające jej polską narodowość. Poświadczył również, że jej mąż, Antoni Hübner, zamordowany w KL Mauthausen-Gusen, był Polakiem. Dokument ten ułatwił rodzinie uniknięcie represji związanych z niemieckim brzmieniem nazwiska, a przede wszystkim uchronił ją przed koniecznością zmiany jego pisowni na spolszczoną formę „Hibner”. W tym okresie Wieńczysław był również przewodniczącym Wydziału Przedsiębiorstw Miejskich w Zarządzie Miejskim Łodzi, a następnie do końca życia pracował jako inspektor starostw grodzkich.

Trudny kompromis

W 1948 roku został członkiem PZPR. Fakt ten należy rozpatrywać w szerszym kontekście biografii pokolenia polskich socjalistów niepodległościowych. Dla wielu dawnych działaczy PPS przystąpienie do nowego systemu nie oznaczało bezwarunkowej akceptacji komunizmu sowieckiego, lecz próbę zachowania wpływu na sprawy społeczne i państwowe w warunkach geopolitycznej dominacji Związku Sowieckiego. Ludzie tacy jak Wieńczysław często wierzyli, że możliwe jest pewne porozumienie pomiędzy tradycją polskiego socjalizmu patriotycznego a nową rzeczywistością polityczną. Byli to przeważnie działacze głęboko zakorzenieni w etosie służby publicznej, przekonani, że nawet w niesprzyjających warunkach powinno się działać dla odbudowy kraju zniszczonego wojną i chronić ciągłość polskiej wspólnoty. W ich myśleniu socjalizm miał przede wszystkim wymiar społeczny i narodowy, a nie wyłącznie ideologiczno-rewolucyjny.

Wieńczysław Badzian pozostawał przedstawicielem charakterystycznego pokolenia polskich socjalistów, którzy drogę od walki o niepodległość poprzez działalność samorządową i związkową doprowadzili aż do trudnych kompromisów epoki powojennej. Jego biografia stanowi świadectwo dramatycznych losów polskiej inteligencji i ruchu robotniczego pierwszej połowy XX wieku – pokolenia kształtowanego przez zabory, rewolucję, wojny światowe, odbudowę państwa i powojenne przemiany ustrojowe.

Dziedzictwo

Był odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi. Zmarł 8 kwietnia 1953 roku w Łodzi. Pozostawił żonę Zofię Kazimierę z domu Bekiesz oraz córki: Zofię Pietaszkiewicz, pracownicę Narodowego Banku Polskiego, i Krystynę Badzian-Koboz, profesor stomatologii Uniwersytetu Łódzkiego, związaną ze Zgierzem.

Bibliografia

• Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej. Słownik biograficzny, t. I (A-D), oprac. M. Smogorzewska, red. A. K. Kunert, Warszawa 1998,
• Wybrane opracowania historyczne.